Wat is ondervoeding bij kinderen?

Ondervoeding bij kinderen betekent dat kinderen te weinig energie, eiwitten of andere voedingsstoffen binnenkrijgen in verhouding tot wat ze nodig hebben. Dit kan veroorzaakt worden doordat ze te weinig eten, een verhoogde energiebehoefte hebben door ziekte of een verhoogd verlies van voedingsstoffen. Ze groeien dan slecht of vermageren. Ondervoede kinderen kunnen last hebben van spierzwakte, weinig energie, neerslachtigheid en een zwakker immuunsysteem. Daardoor zijn ze vatbaarder voor infecties en andere gezondheidsproblemen.

Hoe herkent u ondervoeding bij kinderen?

Een van de belangrijkste indicaties van ondervoeding is een verminderde groei. De lengte en/of gewicht van je kind nemen dan niet toe volgens verwachting. Ondervoeding is niet altijd meteen zichtbaar, maar de volgende signalen kunnen erop wijzen:

• een kind eet of drinkt weinig, al meerdere dagen
• een kind heeft problemen met eten, zoals moeite met kauwen en slikken
• een kind heeft langdurig diarree, spuugt vaak of is veel misselijk
• een kind valt af of blijft achter in de groei
• een baby heeft een ingezakte fontanel, huilt zwak of plast weinig

Wat zijn de oorzaken van ondervoeding bij kinderen? 

Ziekte is een belangrijke oorzaak voor ondervoeding en ondergewicht bij kinderen. Maar ook kinderen die niet ziek zijn, kunnen ondervoed raken. Aandoeningen kunnen op verschillende manieren leiden tot ondervoeding:

• Onvoldoende voedselinname (bijvoorbeeld door eetproblemen of als gevolg van een slikstoornis).
• Toegenomen energiebehoefte (bijvoorbeeld in het geval van koorts, infectie of een onderliggende ziekte).
• Verhoogd verlies van voedingsstoffen (bijvoorbeeld bij diarree, braken of een verstoorde voedselvertering).

Onvoldoende voedselinname
Een van de meest voorkomende oorzaken van ondervoeding is dat een kind minder eet dan het nodig heeft, dit kan bijvoorbeeld veroorzaakt worden door eetproblemen of als gevolg van een slikstoornis. Eetproblemen bij kinderen of peuters kunnen ontstaan door lichamelijke klachten als misselijkheid of pijn. En als een kind moeite heeft met slikken of kauwen kan dat het eten lastig maken. Ook kan een kind door psychische of sociale problemen minder eetlust hebben of eten weigeren, waardoor het onvoldoende binnenkrijgt. Denk hierbij aan stress, angst of een veranderde thuissituatie. Ook kan een fase van slecht en moeilijk eten onderdeel zijn van de ontwikkeling van dreumes en peuters. Ook kinderen die niet ziek zijn, kunnen zo ondervoed raken.

Toegenomen energiebehoefte
Soms heeft het lichaam meer energie nodig, bijvoorbeeld door koorts, infecties of chronische aandoeningen als hart- en of longziekten. Een kind heeft dan extra voedingsstoffen nodig om te herstellen en groeien. Lukt het niet om voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen, dan kan ondervoeding ontstaan.

Verhoogd verlies van voedingsstoffen
Bij langdurig braken of diarree verliest een kind niet alleen vocht, maar ook belangrijke voedingsstoffen zoals vitamines en mineralen. Daardoor kan ondervoeding ontstaan, zelfs als een kind normaal eet. Daarnaast kan ziekte ook zorgen voor een verminderde opname van voedingsstoffen.

Meerdere oorzaken tegelijk
Vaak is ondervoeding een gevolg van meerdere factoren tegelijk. Bijvoorbeeld als een ziek kind minder eetlust heeft door misselijkheid en tegelijkertijd door ziekte meer energie nodig heeft. Of als een ziek kind extra veel spanning ervaart rondom het ziek zijn, waardoor het moeite heeft om voldoende te eten. Daarnaast hebben kinderen ook voldoende voedingsstoffen nodig voor groei en ontwikkeling, terwijl ze nog weinig reserves hebben. Door deze combinatie kan een kind snel ondervoed raken als er niet op tijd actie wordt ondernomen.

Wat is de behandeling van ondervoeding?

Als een kind ondervoed is of het risico loopt ondervoed te raken, is het belangrijk om zo snel mogelijk met de behandeling te starten. Zo kan verder gewichtsverlies voorkomen worden en het helpt een kind zich beter te voelen, te groeien en sterker te worden.

Raadpleeg je huis-, jeugd- of kinderarts als je je zorgen maakt over de gezondheid of ontwikkeling van een kind. Zie je eetproblemen bij een kind? Of groeit een kind minder goed of vermagert het of valt af? Je arts kan vaststellen of er sprake is van ondervoeding en welke behandeling noodzakelijk is.

De kinderarts, verpleegkundige of diëtist onderzoekt vervolgens hoe het met een kind gaat. Zij beoordelen onder andere:

• het gewicht(sverloop) en lengte (en bij baby’s ook de hoofdomtrek).
• wat en hoeveel een kind eet en drinkt op een dag.
• of er problemen optreden tijdens of na het eten of drinken, zoals spugen, diarree of pijn. 
• of een specifiek voedingsadvies nodig is of mogelijk aanvullende voeding, zoals medische voeding.

Behandelplan
Er zijn verschillende methodes en richtlijnen om te bepalen of een kind voldoende eet. Bijvoorbeeld door een paar dagen lang precies op te schrijven wat een kind eet en drinkt. Afhankelijk van hoeveel een kind zelf kan eten en drinken ten opzichte van zijn/haar behoefte, wordt door de kinderarts of diëtist een behandelplan opgesteld. De behandelaar zal vervolgens de voedingstoestand en het gewichtsverloop regelmatig beoordelen en zo nodig bijstellen.

Aanvullende voeding, zoals medische voeding
Bij (risico op) ondervoeding is het belangrijk dat een kind meer voedingsstoffen binnenkrijgt. 

Soms lukt het een kind niet om voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen met normale voedingsmiddelen. Het kan dan nodig zijn om medische voeding te gebruiken. Medische voedingen zorgen voor extra energie en voedingsstoffen omdat deze eiwitten, vetten, koolhydraten, vitamines en mineralen leveren. Deze voedingen worden voorgeschreven door een arts of diëtist en dienen onder medisch toezicht te worden gebruikt. 

Verrijking van de normale voeding (Modules) 
Soms wordt door arts/diëtist geadviseerd om toevoegingen te gebruiken in poeder of vloeibare vorm, om de normale voeding te verrijken en voedingsstoffen aan te vullen, dit worden modules genoemd. Sommige modules hebben een neutrale smaak waardoor ze heel geschikt zijn om toe te voegen aan bijvoorbeeld dranken (thee, melk, sap) of aan zuivelproducten (yoghurt, vla, pap), maar ook aan aardappelgerechten zoals puree of aan sauzen. Met modules kun je de gebruikelijke voeding van een kind verrijken met voedingsstoffen. Een kind hoeft hierdoor niet anders te eten of drinken en geen grotere porties te nemen.

Drinkvoeding
Ook kan het zijn dat de arts of diëtist een drinkvoeding adviseert; een drankje waar in een klein flesje veel voedingsstoffen zitten, die het kind nodig heeft. Dit is een kant-en-klare vloeibare voeding in een flesje van 125 ml of 200 ml of een cupje. Er zijn verschillende soorten drinkvoeding met verschillende smaken. Er is drinkvoeding op melkbasis, drinkvoeding als smoothies met echt fruit en groente, en in de vorm van een toetje. Drinkvoeding kan gebruikt worden als aanvulling op de gebruikelijke voeding of als volledige vervanging van de gebruikelijke voeding. 

Sondevoeding
Indien het niet lukt om (voldoende) voeding te eten/drinken, of als een kind een slikstoornis heeft, kan sondevoeding uitkomst bieden. De arts/diëtist zal dit als het nodig is bespreken. Sondevoeding is een kant-en-klare vloeibare voeding die via een flexibel slangetje (de sonde) via de neus of rechtstreeks in de maag of darmen wordt toegediend. Sondevoeding bevat alle voedingsstoffen die een kind per dag nodig heeft, zoals eiwitten, koolhydraten, vetten, vitamines, mineralen, vocht en vezels. Sondevoeding kan gebruikt worden als aanvulling op de gebruikelijke voeding of als volledige voeding. 

Een arts of diëtist beoordeelt of een kind medische voeding nodig heeft en welke soort het beste bij een kind past.